Xin một lời tri ân
Nguyễn Thành
Suốt ngày qua tôi triền miên trong miền cảm xúc sau khi dự chương trình “Mùa thu Tổ quốc tôi - Tri ân những anh hùng liệt sĩ” do câu lạc bộ thơ cựu giáo chức Gò Vấp tổ chức tại một khán phòng nhỏ của một khu phố của phường Hạnh Thông (Gò Vấp cũ). Một không gian đầm ấm để những tâm hồn văn nghệ hội ngộ tháng 8 với nhiều ý nghĩa. Những lời thơ, những tiếng hát mộc mạc đơn sơ của những người “cổ lai hy” sao sức sống vẫn dâng tràn như mạch sông Hồng vang vọng, lai láng phù sa Cửu Long, thác nguồn Tây nguyên lộng gió. Vâng! Xin cám ơn những tấm chân tình của những thầy cô đã qua một thời khói lửa chiến tranh, qua một thời bảng đen phấn trắng và giờ đây trở về cuộc sống thường nhật của tuổi về chiều mà hồn thơ vẫn ấm áp yêu thương.
Sáng nay mở facebook, tình cờ bắt gặp hai câu thơ của Đỗ Hà và những hình ảnh buổi sinh hoạt câu lạc bộ văn thơ:
“Rời bục giảng, tay còn vương phấn!
Về với Thơ, tim vẫn ấm yêu thương!”
Không yêu thương sao được, bởi “Thơ vẫn là cây đàn muôn điệu, là nhịp thở của con tim” (Hoài Thanh) mà đẹp biết bao khi thơ được viết bởi những bàn tay còn vương ánh mắt học trò nên câu chữ cứ nhẹ nhàng đằm thắm dù phải nhuốm trong khói lửa chiến tranh.
Mở đầu cho chương trình, Tiến sĩ, Bác sĩ Hoàng Thạch, Chủ nhiệm câu lạc bộ đã nêu ý nghĩa “Mùa thu Tổ quốc tôi”, chương trình sinh hoạt thơ để “Tri ân những anh hùng liệt sĩ”. Một chương trình đầy ý nghĩa, đầy tự hào được kết hợp giữa câu lạc bộ thơ Cựu Giáo chức Gò Vấp (cũ), câu lạc bộ Sao Khuê, câu lạc bộ thơ hội Cựu giáo chức Thành phố. Vui quá còn gì.
Rồi những ca khúc mở đầu gợi nhớ về một thời hoa lửa, một thời đau thương và anh dũng của dân tộc được cất lên bởi những người tuổi “gió heo may đã về” mà thanh âm vẫn cao vút vẫn dào dạt trên từng cung nhạc. Cô Hoàng Oanh đưa mọi người hoài niệm bằng những thanh âm khắc khoải, thiết tha:
“Dòng tên anh khắc vào đá núi
Mây ngàn hóa bóng cây che
Chiều biên cương trắng trời sương núi
Mẹ già mỏi mắt nhìn theo”
(Màu hoa đỏ - Thơ Nguyễn Đức Mậu, nhạc Thuận Yến)
Người lính trẻ ra đi không trở về, chỉ có ánh mặt trời rực cháy “màu hoa đỏ trước hoàng hôn” để chúng ta, ngùi ngùi thương nhớ…
Nhà thơ Trần Hóa trong bộ trang phục người cựu chiến binh năm nào đã lột tả nỗi niềm “Vết chân tròn trên cát – Trần Tiến”:
“Anh thương binh vẫn đến trường làng
Vẫn ôm đàn dạy các em thơ bài hát quê hương…”
Hình như không phải Trần Hóa hát mà anh đang tự tình với chính mình về một thời đã xa. Vâng! Đó chính là bài ca cuộc đời cứ hát cháy mãi trong tim “bạch đầu quân sĩ tại/Vãng vãng thuyết Nguyên Phong”. Rồi cô dẫn chương trình duyên dáng Lương Huệ Phấn với chiếc áo dài màu xanh biêng biếc và đôi mắt lúng liếng như đại dương xanh thẳm đưa mọi người đến “Gần lắm Trường Sa”, nhạc Hình Phước Long (thành viên câu lạc bộ) bằng chất giọng trầm ấm nhẹ nhàng như sóng vỗ vào bờ cát trắng êm ái mặc cho:
“Sóng vỗ điệp trùng quanh đảo trúc san hô
Trường Sa ơi đôi mắt biên cương
Vẫn sáng long lanh giữa sóng cuồng bão giật
Đảo quê hương Anh vẫn đêm ngày giữ biển khơi...”.
Tuy xa về khoảng cách địa lý mà gần gũi trong tâm hồn.
Đến phần trọng tâm của chương trình. Thạc sĩ, nhà giáo Triệu Kim Loan, Hội viên hội Nhà văn Việt Nam trình bày tham luận với chủ đề “Mùa thu Tổ quốc tôi”. Nhà thơ đã giới thiệu chùm thơ gồm 29 bài của 14 tác giả trong câu lạc bộ, là tiếng nói tri ân những người tuổi thanh xuân đã nằm lại mãi mãi trên những mảnh đất thân yêu này. Những người lính trẻ, những thầy cô giáo lặn lội chiến trường với khát vọng độc lập tự do cho Tổ quốc.
Nhà thơ Triệu Kim Loan đã nhận xét: “Điểm nổi bật của chùm thơ chính là tiếng nói tri ân trước tinh thần dũng cảm, quên mình vì Tổ quốc của những anh hùng, liệt sĩ. Nhiều bài thơ được viết bằng cảm xúc của người trong cuộc, vừa nóng hổi tính thời sự, vừa cảm động bởi mỗi vần thơ được viết bằng mồ hôi, nước mắt và dòng máu của trái tim đầy trách nhiệm của người chiến sĩ - thi sĩ: “Nghi ngút hương thơm rừng nến sáng ngời / Các anh nằm đây để tuổi tên thành bất tử” (Những ngọn nến Trường Sơn, Nguyễn Khắc Thắng), “Anh trở về trong ngàn hoa trắng nở / Nơi tuổi thơ cùng khóm trúc, bờ tre / Có đám bạn tắm mát những trưa hè / Có mẹ già tựa cửa mãi ngóng trông” (Tháng bảy đón các anh về, Trinh Trinh)”.
Và cô đã xúc động, trái tim nhạy cảm của nhà thơ trước những câu từ rất chân thật, giản dị mà không khỏi nghẹn đắng về một ca phẩu thuật mà chính tay Bác sĩ Hoàng Thạch đã thực hiện giữa khốc liệt của chiến tranh để giữ lại mạng sống cho đồng đội:
“Tao phải cắt đi trước phút giao thừa
Tao không khóc mà nước mắt như mưa
Dưới tấm drap hàm răng mày nghiến chặt
Mê không đủ tim tao đau thắt
Chiến tranh là vậy đó …Hưng* ơi…”
(Câu thơ trên nạng gỗ, Hoàng Thạch)
Nhà thơ Triệu Kim Loan lần lượt đưa mọi người trên chuyến hành trình về miền quá khứ qua những trang thơ của các thầy cô, của những người một thời khoác áo lính như: “Bài thơ về cánh tay người thương binh” của Nguyễn Khắc Thắng, một vết cắt đớn đau của chiến tranh; hay những người mẹ mất con, người vợ mất chồng trong thơ Nguyễn Trường Thanh, Quyền Dương Tử, Triệu Kim Loan: “Người đàn bà đợi chồng / Hàng đêm / Hóa đá” (Đợi anh, Triệu Kim Loan).
Những giây phút lắng đọng khi những tâm hồn thơ lần lượt trình bày các tác phẩm của mình về chủ đề tháng Tám lịch sử, về đồng chí đồng đội đã yên ngủ vĩnh hằng. Những câu thơ thật dung dị mà thiết tha, chân thật. Các câu chữ đã mờ đi ý nghĩa chỉ có sự trải lòng mông mênh trên từng thanh âm lúc dào dạt du dương, lúc nhẹ êm trầm lắng thấm vào tâm hồn, rồi cũng có lúc vút cao hùng hồn như khúc khải hoàn ca về những chiến sĩ giữa muôn trùng rừng xanh, biển cả. Nghe bài thơ “Câu thơ trên nạng gỗ” của Hoàng Thạch, bất giác đưa tôi về với tháng năm nào lặn lội trong những cánh rừng đại ngàn trên đất bạn Kampuchia giữa thời tiết khắc nghiệt ngày nắng cháy da, đêm lạnh buốt xương. Và trong một ngày cuối tháng 12/1978, tôi bị thương và được đưa về trạm phẫu 7C tiền phương bên bờ sông Salong. Tại đó tôi đã chứng kiến một chiến sĩ bị thương nặng phải phẩu thuật thông khí quản gấp để giữ lại sự sống. Một bác sĩ đã nói vui với anh thương binh rằng không có thuốc mê, chỉ phóng bế một liều Novocaine để mở khí quản, thôi ngủ đi nhé! Và anh lính ngủ thật. Mấy giờ sau anh tỉnh dậy, đưa tay lên mũi không thấy tiếng thở rồi anh lắc đầu, nhắm mắt lại ngủ tiếp cho đến khi xe đưa về hậu phương. “Chiến tranh là vậy đó…”
Tôi lắng tâm hồn để lắng nhịp đập tim mình khi nghe những vần thơ của Dược sĩ Nguyễn Trường Thanh:
“Chờ con sương phủ trắng đầu
Hồn con thương mẹ nơi đâu nhắn về
Mưa chiều tràn đáy mắt quê
Mong ngày... được đón con về... mẹ mong
Nhang thơm gió cuộn vẽ vòng
Gió bay tỏa khắp đường cong phận người.”
(Mẹ mong)
Buồn quá! Hình ảnh người mẹ mong con những chiều tàn trong đáy mắt nhạt nhòa sao thắm đẫm giọt sầu xuyên suốt chiều dài đất nước nên những địa danh như cầu Ái Tử, núi Vọng phu cứ gieo vào lòng người nỗi buồn ly tán. Nhà thơ Triệu Kim Loan trong cảm xúc vô bờ về Đảo Gac-ma và nỗi lòng người mẹ đã viết nên những dòng thơ da diết trong “Nhang khói dẫn đường con”
“Mẹ tìm con trong mờ ảo khói sương
Mái tóc mẹ - ngược chiều gió thổi
Mộ gió linh thiêng có nghe tiếng gọi
Mẹ đây rồi - con chẳng đơn côi.”
Nhà thơ Nguyễn Khắc Thắng với “Bài thơ về cánh tay thương binh” là cái nhìn nhân văn sâu sắc của hai người bên hai bờ chiến tuyến. Đinh Thanh Hiền với “Ơn sâu” thắp nén hương trước anh linh những người ngã xuống:
“Nghi ngút khói hương cảnh gợi sầu.
Đoàn người đứng lặng quặn lòng đau.
Các anh ngã xuống vì dân tộc.
Bao mẹ cam lòng nén nỗi đau.”
Bạn tôi ơi! Những người của một thời hoa lửa đã ra đi không ước hẹn ngày về. Để mỗi năm những nén nhang thắp lên phần mộ cho niềm thương nhớ khôn nguôi:
“Cứ mỗi năm nén nhang lại cháy
Thắp lên mộ phần của đồng đội hy sinh
Hồn chiến sĩ vẫn muôn đời trỗi dậy
Cho quê hương mãi hạnh phúc thanh bình.”
(Nhớ về đồng đội – Cao Tiến Sỹ)
Tôi vẫn cứ miên man mặc bên ngoài nắng đã lên gay gắt. Cái nắng đổ lửa đầu thu như nuối tiếc mùa hè cháy bỏng. Trên đường Lê Đức Thọ những chiếc xe vẫn vun vút lướt qua thả những sợi khói trắng vương vãi trên những hàng cây rồi tan loãng vào các dãy nhà cao tầng san sát của phố thị tấp nập. Thơ vẫn mãi là sức đồng cảm mãnh liệt như Hoài Thanh đã nói. Trong khán phòng, tiếng nhạc vẫn dập dìu, tiếng thơ vẫn êm ái tuôn trào như những con sóng không ngừng vỗ về bờ bãi. Nhà thơ Thụy Sơn mang đến một sắc hương mới nhẹ nhàng mà sâu lắng những triết lý nhân sinh trăn trở nỗi niềm: “Xin làm người thắp nến” có chút cổ kính, chút trầm tư triết học:
Ngay từ khi nhà thơ Thụy Sơn bước lên với mái tóc đen, gọng kính đen, váy đầm cũng một màu đen. Cô bắt đầu với những cụm tự “Người đàn bà” bất giác tôi giật minh khi nghĩ đến “Khúc mùa thu” của Hồng Thanh Quang:
“Người đàn bà giấu đêm vào trong tóc/Có điều chi em mải miết đi tìm?”
May quá Thụy Sơn đưa tôi đến miền minh triết êm ái dịu dàng:
“Người đàn bà
đi tìm mẫu số chung
Nuôi lớn câu thơ. Tính bằng hơi thở
Sống là cho. Tay không về với cỏ
Nhẹ nhàng ôm
Dịu dàng ngủ
Đất ơi !”
Không khí khép lại bằng ca khúc “Nghiêng tình” của nhà thơ Nguyễn Thiên Lý. Với vóc dáng gầy gò nhỏ thó, vầng trán cao rộng, khuôn mặt pha chút khắc khổ phong sương, nửa ưu tư nửa phiêu diêu trên cặp kính cận dày. Nhìn anh phảng phất nét Trịnh Công Sơn. Anh ôm đàn và hát ca khúc của chính mình, lời tình ca thiết tha cuộc đời:
“Nghiêng môi tặng nụ cười
Mong đời vui hơn thế…
Nghiêng từng bước chân đi
Tình non ngàn hoa cỏ…”
Một buổi sáng nhẹ nhàng và ý vị. Cám ơn nhà giáo ưu tú Nguyễn Thị Vân Anh, Phó chủ tịch Hội Cựu giáo chức thành phố, cám ơn, Tiến sĩ, bác sĩ Hoàng Thạch, hội nhà văn Thành phố, cám ơn Thạc sĩ, nhà giáo Triệu Kim Loan, hội nhà văn Việt Nam. Xin cám ơn tất cả những tâm hồn trong buổi sáng 22/8/2026.
Xin ngàn đời tri ân các anh hùng liệt sĩ đã ngã xuống cho độc lập tự do dân tộc.
Thành phố Hồ Chí Minh, ngày 23/8/2026
Nguyễn Thành